నీటి యాజమాన్యంనేలల పరిరక్షణమన వ్యవసాయంవ్యవసాయ పంటలు

పంటల వైవిధ్యీకరణతో నేల–నీటి సంరక్షణ,సుస్థిర వ్యవసాయానికి పంటల మార్పిడి ఎంతో అవసరం

0

పరిచయం :-  వ్యవసాయం గ్రామీణ ప్రజల జీవనోపాధికి ప్రధాన ఆధారం. అయితే ఒకే పంటను సంవత్సరానికి సంవత్సరం సాగు చేయడం వల్ల క్రమంగా నేల సారవంతత తగ్గడం, చీడపీడలు–తెగుళ్లు పెరగడం, ఎరువులు–పురుగుమందుల వినియోగం అధికం కావడం, నీటి వనరులపై ఒత్తిడి పెరగడం వంటి సమస్యలు ఏర్పడుతున్నాయి.ఈ సమస్యలకు ఆచరణాత్మకమైన పరిష్కారాల్లో పంటల వైవిధ్యీకరణ (Crop Diversification) ముఖ్యమైనది. అంటే వరి, మొక్కజొన్న, పత్తి వంటి ఒకే పంటపై ఆధారపడకుండా తృణధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, కూరగాయలు, పశుగ్రాస పంటలు, ఉద్యాన పంటలు తదితరాలను పంటల మార్పిడి, అంతర పంటలు లేదా బహుళ పంటల విధానంలో సాగు చేయడం.“పంటల వైవిధ్యీకరణ – నేల ఆరోగ్యం – నీటి సంరక్షణ – జీవవైవిధ్యం – రైతు ఆదాయం” ఇవన్నీ పరస్పరం అనుసంధానమైన అంశాలు.

పంటల వైవిధ్యీకరణ అంటే ఏమిటి?

స్థానిక నేల స్వభావం, వర్షపాతం, నీటి లభ్యత, వాతావరణం, మార్కెట్ పరిస్థితులు, రైతు వనరులు ఆధారంగా ఒకే పంటకు బదులుగా వివిధ పంటలను సాగు చేయడాన్ని పంటల వైవిధ్యీకరణ అంటారు.

కొన్ని ఉదాహరణలు :-

  • వరి → పప్పుధాన్యాలు/నూనెగింజలు
  • పత్తి → పప్పుధాన్యాలు
  • మొక్కజొన్న → పొద్దుతిరుగుడు/పప్పుధాన్యాలు
  • తృణధాన్యం + పప్పుధాన్యం → అంతర పంట
  • పంట + ఉద్యాన పంటలు → సమగ్ర వ్యవసాయ విధానం

అందువల్ల రైతులు పంటను ఎంపిక చేసుకునే ముందు నేల పరీక్ష, నీటి లభ్యత, వర్షపాతం, మార్కెట్ డిమాండ్ వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం పంటల వైవిధ్యీకరణలో పెసర మరియు పొద్దుతిరుగుడు పంటల ప్రోత్సాహం

  1. పంటల వైవిధ్యీకరణతో నేల ఆరోగ్యం మెరుగవుతుంది

ఒకే పంటను పదేపదే సాగు చేయడం వల్ల అదే రకమైన పోషకాలు నేల నుంచి ఎక్కువగా తొలగిపోతాయి. పంటల మార్పిడి ఈ సమస్యను తగ్గిస్తుంది.కందులు, పెసలు, మినుములు, శనగ, అలసందలు వంటి పప్పుధాన్యాలు రైజోబియం వంటి సూక్ష్మజీవులతో సహజీవనం ద్వారా వాతావరణంలోని నత్రజనిని మొక్కలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడంలో సహాయపడతాయి.వివిధ పంటలకు వివిధ రకాల వేర్లు ఉంటాయి. లోతుగా పెరిగే వేర్లు నేల లోతు పొరల్లోని నీరు, పోషకాలను వినియోగిస్తే, పై పొరల్లో పెరిగే వేర్లు పైభాగంలోని పోషకాలను వినియోగిస్తాయి.

నేలకు కలిగే ప్రయోజనాలు

  • నేలలో సేంద్రియ పదార్థం పెరుగుతుంది
  • పోషకాల చక్రీయ వినియోగం మెరుగుపడుతుంది
  • నేల నిర్మాణం మెరుగవుతుంది
  • సూక్ష్మజీవుల కార్యకలాపాలు పెరుగుతాయి
  • పోషకాల క్షీణత తగ్గుతుంది
  • నేల సారవంతత దీర్ఘకాలంలో మెరుగుపడుతుంది
  1. నీటి సంరక్షణకు పంటల వైవిధ్యీకరణ

నీరు వ్యవసాయానికి అత్యంత విలువైన వనరు. అందుబాటులో ఉన్న నీటికి అనుగుణంగా పంటలను ఎంపిక చేసుకోవడం ద్వారా నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచవచ్చు.అధిక నీరు అవసరమయ్యే పంటలను నిరంతరం సాగు చేయకుండా, పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, చిరుధాన్యాలు వంటి తక్కువ నీటితో సాగు చేయగల పంటలను చేర్చడం ద్వారా నీటి ఒత్తిడిని తగ్గించవచ్చు.

నీటి సంరక్షణకు అనుసరించాల్సిన పద్ధతులు

  • మల్చింగ్
  • సంరక్షణ దుక్కి/తక్కువ దుక్కి విధానం
  • పంట అవశేషాల నిర్వహణ
  • ఫారం పాండ్లు
  • బిందు సేద్యం
  • వర్షపు నీటి సంరక్షణ
  • కరువు తట్టుకునే పంటలు

“ప్రతి నీటి బొట్టుకు ఎక్కువ పంట” అనే సూత్రాన్ని ఆచరణలోకి తీసుకురావాలి.

  1. నేల కోతను తగ్గిస్తుంది

వివిధ పంటలను కలిపి లేదా పంటల మార్పిడిలో సాగు చేయడం వల్ల నేలపై మొక్కల కవరేజ్ పెరుగుతుంది. మొక్కల ఆకులు, కాండాలు వర్షపు చినుకుల నేర ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తాయి.పంట అవశేషాలను పొలంలోనే ఉంచడం ద్వారా నేలపై రక్షణ పొర ఏర్పడి:

  • నేల కోత తగ్గుతుంది
  • నీటి ప్రవాహం తగ్గుతుంది
  • నేలలో తేమ నిల్వ పెరుగుతుంది
  • నేల గట్టిపడటం తగ్గుతుంది
  • ఆవిరీభవనం ద్వారా నీటి నష్టం తగ్గుతుంది

కవర్ క్రాప్స్, అంతర పంటలు, పంట అవశేషాల నిర్వహణ నేల సంరక్షణలో ఎంతో ఉపయోగకరమైనవి.

  1. చీడపీడలు మరియు తెగుళ్లను తగ్గిస్తుంది

ఒకే పంటను నిరంతరం సాగు చేయడం వల్ల ఆ పంటకు సంబంధించిన చీడపీడలు, తెగుళ్ల జీవచక్రం పొలంలో కొనసాగడానికి అనుకూల పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి.పంట మార్పిడి ద్వారా వాటి జీవచక్రాన్ని భంగపరచవచ్చు. ఒక పంట తర్వాత దానికి ఆతిథ్యం ఇవ్వని పంటను సాగు చేయడం వల్ల కొన్ని చీడపీడలు, తెగుళ్ల ఉధృతి తగ్గుతుంది.వైవిధ్యమైన పంటలు మిత్ర పురుగులు, పరాన్నజీవులు, సహజ శత్రువులకు అనుకూల వాతావరణాన్ని కల్పిస్తాయి. దీంతో సమగ్ర సస్యరక్షణ (IPM) అమలు చేయడం సులభమవుతుంది.ఫలితంగా అనవసరమైన పురుగుమందుల వినియోగం, సాగు ఖర్చు తగ్గించే అవకాశం ఉంటుంది.

  1. పర్యావరణ పరిరక్షణకు దోహదం :-

వ్యవసాయం మరియు పర్యావరణం పరస్పరం అనుసంధానమై ఉన్నాయి. అధిక ఎరువులు, పురుగుమందులు, నీటి వినియోగం నేల, నీరు మరియు జీవవైవిధ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపవచ్చు.

పంటల వైవిధ్యీకరణ ద్వారా :-

  • అధిక ఎరువుల వినియోగాన్ని తగ్గించవచ్చు
  • పురుగుమందులపై ఆధారపడటం తగ్గించవచ్చు
  • నేలలో కార్బన్ నిల్వ పెంచవచ్చు
  • మిత్ర పురుగులకు అనుకూల వాతావరణం కల్పించవచ్చు
  • వ్యవసాయ జీవవైవిధ్యాన్ని పెంచవచ్చు
  • పోషకాల నష్టాన్ని తగ్గించవచ్చు
  • వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని పెంచవచ్చు

వ్యవసాయ–అటవీ విధానాలు (Agroforestry) కూడా పర్యావరణ పరిరక్షణలో ముఖ్యమైనవి. పొలాల్లో అనుకూలమైన చెట్లను పెంచడం ద్వారా కార్బన్ నిల్వ, గాలి వేగం నియంత్రణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణతో పాటు అదనపు ఆదాయాన్ని పొందవచ్చు.

  1. రసాయన ఎరువుల అవసరాన్ని తగ్గించే అవకాశం :-

వివిధ పంటలకు పోషకాల అవసరం వేర్వేరుగా ఉంటుంది. పప్పుధాన్యాలను పంటల మార్పిడిలో చేర్చడం ద్వారా నేలలో నత్రజని చక్రీయ వినియోగం మెరుగుపడుతుంది.

సరళమైన విధానం :-

తృణధాన్యం + పప్పుధాన్యం
↓
మెరుగైన పోషకాల చక్రీయ వినియోగం
↓
నేల ఆరోగ్యం మెరుగుదల
↓
బాహ్య ఇన్‌పుట్లపై ఆధారపడటం తగ్గే అవకాశం

అయితే పంటల వైవిధ్యీకరణ వల్ల ఎరువులు పూర్తిగా అవసరం ఉండవని భావించకూడదు. నేల పరీక్ష ఆధారంగా, పంటకు అనుగుణమైన సిఫార్సుల ప్రకారం ఎరువులను ఉపయోగించడం ఉత్తమ పద్ధతి.

  1. వ్యవసాయ జీవవైవిధ్యం పెరుగుతుంది :-

ఒకే పంట సాగు చేసే పొలంలో జీవవైవిధ్యం పరిమితంగా ఉంటుంది. వివిధ పంటలను సాగు చేయడం వల్ల వివిధ రకాల మొక్కలు, పుష్పించే దశలు, వేర్ల వ్యవస్థలు మరియు జీవులకు నివాసాలు ఏర్పడతాయి.

దీంతో:-

  • పరాగసంపర్క కీటకాలు
  • వానపాములు
  • మిత్ర పురుగులు
  • నేల సూక్ష్మజీవులు
  • పక్షులు
  • ఇతర ప్రయోజనకరమైన జీవులు

అభివృద్ధి చెందడానికి అనుకూల పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి.

ఎక్కువ జీవవైవిధ్యం ఉన్న వ్యవసాయ వ్యవస్థలు వాతావరణ మరియు జీవ సంబంధిత ఒత్తిడులను ఎదుర్కొనే సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవచ్చు.

  1. వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే వ్యవసాయం

ప్రస్తుతం వ్యవసాయంలో కరువు, అధిక వర్షాలు, అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, వడగండ్లు, చీడపీడల ఉధృతి వంటి అనేక సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి.ఒకే పంటపై ఆధారపడితే ఆ పంట దెబ్బతిన్నప్పుడు రైతు ఆదాయంపై తీవ్ర ప్రభావం పడవచ్చు. వివిధ పంటలను కలిపి సాగు చేయడం ద్వారా ఈ ప్రమాదాన్ని కొంత మేర విభజించవచ్చు.

పంటల వైవిధ్యీకరణ :-

  • నేల ఆరోగ్యం
  • నీటి సంరక్షణ
  • జీవవైవిధ్యం
    = వాతావరణ–స్థితిస్థాపక వ్యవసాయం**
  1. రైతుల ఆదాయ అవకాశాలను పెంచుతుంది

పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, కూరగాయలు, పండ్లు, పశుగ్రాస పంటలు, పశుపోషణ వంటి వాటిని స్థానిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా సమగ్రంగా చేపట్టడం ద్వారా రైతులకు అనేక ఆదాయ మార్గాలు ఏర్పడవచ్చు.

ఉదాహరణకు :-

ఆహార పంట + పప్పుధాన్యం + నూనెగింజ + ఉద్యాన పంట + పశుపోషణ

ఇలాంటి వ్యవస్థలో సంవత్సరంలోని వివిధ సమయాల్లో ఆదాయం పొందే అవకాశం ఉంటుంది.

అయితే పంటల వైవిధ్యీకరణ మార్కెట్ ఆధారితంగా ఉండాలి. పంట ఎంపికలో:

  • స్థానిక మార్కెట్ డిమాండ్
  • ధరల మార్పులు
  • నిల్వ సౌకర్యాలు
  • ప్రాసెసింగ్ అవకాశాలు
  • రవాణా
  • రైతు ఉత్పత్తిదారుల సంస్థలు వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

వర్షాధార ప్రాంతాలకు అనుకూలమైన పంటల వైవిధ్యీకరణ

  • వర్షాధార ప్రాంతాల్లో అందుబాటులో ఉన్న వర్షపాతాన్ని సమర్థంగా ఉపయోగించుకునే పంటలను ఎంచుకోవడం ముఖ్యం.
  • అనుకూలమైన పంటల సమూహాలు
  • చిరుధాన్యాలు + పప్పుధాన్యాలు + నూనెగింజలు + పశుగ్రాస పంటలు

ఉదాహరణలు:-

  • జొన్న + కంది
  • మొక్కజొన్న + కంది
  • వేరుశనగ + కంది
  • పత్తి + పప్పుధాన్యాలు
  • మొక్కజొన్న → పొద్దుతిరుగుడు/పప్పుధాన్యం

అయితే ప్రతి ప్రాంతానికి ఒకే పంటల కలయిక సరిపోదు. స్థానిక నేల, వర్షపాతం, నీటి లభ్యత మరియు మార్కెట్ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా పంటల ఎంపిక చేయాలి.

పంటల వైవిధ్యీకరణలో KVKలు మరియు విస్తరణ సంస్థల పాత్ర

పంటల వైవిధ్యీకరణ విజయవంతం కావడానికి రైతులకు సాంకేతిక మార్గదర్శకత్వం అవసరం. కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాలు (KVKs), వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయాలు, వ్యవసాయ శాఖలు మరియు ఇతర విస్తరణ సంస్థలు రైతులకు ఈ విధంగా సహకరించవచ్చు:

  • నేల పరీక్ష మరియు నేల ఆరోగ్య నిర్వహణ
  • పంటల వైవిధ్యీకరణపై ప్రదర్శనలు
  • అనుకూలమైన అధిక దిగుబడి రకాల ప్రోత్సాహం
  • నీటి పొదుపు సాంకేతికతలపై శిక్షణ
  • సమగ్ర పోషక యాజమాన్యం
  • సమగ్ర సస్యరక్షణ
  • ఫారం పాండ్లు మరియు వర్షపు నీటి సంరక్షణ
  • పంటల ఆధారిత విలువ జోడింపు
  • రైతు క్షేత్ర ప్రదర్శనలు
  • FPOలు మరియు సామూహిక మార్కెటింగ్ ప్రోత్సాహం

తెలంగాణలో పంటల వైవిధ్యీకరణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత :-

తెలంగాణలో వర్షాధార మరియు నీటిపారుదల ప్రాంతాలు రెండూ ఉన్నాయి. అందువల్ల వరి–పప్పుధాన్యాలు, పత్తి–పప్పుధాన్యాలు, మొక్కజొన్న–కంది, వేరుశనగ–కంది, మొక్కజొన్న–పొద్దుతిరుగుడు వంటి ప్రాంతానుకూల పంటల మార్పిడి మరియు అంతర పంట విధానాలను ప్రోత్సహించవచ్చు.ప్రత్యేకించి తక్కువ నీటి లభ్యత ఉన్న ప్రాంతాల్లో పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, చిరుధాన్యాలు వంటి పంటలకు తగిన ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచవచ్చు.

ముగింపు :-        పంటల వైవిధ్యీకరణ అంటే కేవలం వివిధ పంటలను సాగు చేయడం మాత్రమే కాదు; అది నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడే, నీటిని సంరక్షించే, జీవవైవిధ్యాన్ని పెంచే మరియు రైతుల ఆదాయ అవకాశాలను విస్తరించే సుస్థిర వ్యవసాయ వ్యూహం.పంటల మార్పిడి + అంతర పంటలు + పప్పుధాన్యాలు + నూనెగింజలు + సంరక్షణ వ్యవసాయం + పంట అవశేషాల నిర్వహణ + సమర్థవంతమైన నీటి వినియోగం + సమగ్ర పోషక మరియు సస్యరక్షణ యాజమాన్యం కలిపి అమలు చేసినప్పుడు వ్యవసాయ వనరులను సమర్థంగా వినియోగించుకోవచ్చు.రేపటి సుస్థిర వ్యవసాయం లక్ష్యం “ఎక్కువ దిగుబడి మాత్రమే కాదు—తక్కువ నీటితో, సమతుల్య పోషకాలతో, ఆరోగ్యకరమైన నేలతో, రక్షిత పర్యావరణంతో మరియు స్థిరమైన రైతు ఆదాయంతో ఉత్పత్తి చేయడం.”

డా. టి. భరత్
సీనియర్ శాస్త్రవేత్త & అధిపతి
కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం
ప్రొఫెసర్ జయశంకర్ తెలంగాణ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (PJTAU), తెలంగాణ, మొబైల్: 9700549754

 

Leave Your Comments

మినుము పంటలో పురుగుల ద్వారా వ్యాపించే వైరస్ తెగుళ్లు

Previous article

You may also like