లేగదూడల లో వచ్చు –అతిసారం- జాగ్రత్తలు- నివారణ

సాధారణంగా గేదెలు అక్టోబర్ నుండి ఫిబ్రవరి మధ్యకాలంలో ఎక్కువగా ఈన తాయి. శీతాకాలంలో గేదలు ఎక్కువ సంఖ్యలో ఎదకు వస్తాయి మరియు అవి కట్టడం తిరిగి పొరలడం వినడం అనేది కూడా అక్టోబర్ నుంచి ఎక్కువ సంఖ్యలో మొదలవుతుంది. ఇక్కడ అప్పుడే పుట్టిన దూడ నుండి మూడు నెలలు వయసు వచ్చేవరకు దూడల యాజమాన్యంలో తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తల  గురించి చెప్పడం జరుగుతుంది.

అందరికీ తెలిసిన విషయమే దూడ పుట్టగానే వాటి ముక్కులు శుభ్రంగా తుడిచి కాళ్ల గిట్టల దగ్గర ఉన్న పదార్థాలను తొలగించడం, బొడ్డుతాడును యాంటీసెప్టిక్ లోషన్ లో ముంచిన బ్లేడును ఉపయోగించి కత్తిరించి దానికి క్లిప్పు వేయడం వంటివి చేయడం జరుగుతూ ఉంటుంది .

పుట్టిన ఒకటి నుంచి రెండు గంటల్లోగా దూడకు తల్లి నుండి వచ్చు ముర్రుపాలను తాగించవలసిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. ఈ మురుపాలలో ఇమ్యునో గ్లోబలిన్ IgG  అనేది ఉంటుంది దీనివల్ల దూడలలో వ్యాధినిరోధక శక్తి అనేది మూడు నెలల పాటు కొనసాగుతుంది.

కనుక దూడలకు తప్పనిసరిగా పుట్టిన ఒకటి నుంచి రెండు గంటల్లోపు ముర్రుపాలను తాగించాలి ఆరు గంటల తర్వాత దూడలలో ముర్రుపాల శోషణ శక్తి తగ్గుతుంది కనుక వీలైనంత త్వరగా ముర్రుపాలను తాగించాలి . అలాగే దూడపుట్టిన ఐదు నుంచి పది గంటలలోపు పేడ (మ్యూకోనియం) వేసింది లేనిది కూడా గమనించుకోవలెను.

దూడను తల్లి నాకుట్టకు వీలుగా దగ్గరగా పెట్టవలెను. పుట్టిన దూడ చర్మాన్ని గేదె నాకడం వల్ల దూడకు బాహ్య వాతావరణంనికి అనుగుణంగా మార్పులకు లోనవుతూ రక్తప్రసరణ అనేది బాగా వృద్ది చెందుతుంది.

దూడలు పుట్టిన తరువాత దూడల మొదటి 24 గంటల్లోగా టీటీ ఇంజక్షన్ వేసుకోవడం చాలా అవసరం. అలాగే ఐదు రోజుల పాటు యాంటీబయాటిక్ (ఆక్సిట్ ఎట్రా సైక్లింగ్ వంటి బ్రాడ్ స్పెక్ట్రమ్) మందును నీళ్లల్లో కలిపి తాపించడం. వైటమిన్ A ఇంజక్షన్ చేసుకోవడం వంటివి చాలా అవసరం.

దూడలలో బొడ్డున కత్తిరించినప్పుడు సరైన జాగ్రత్తలు మరియు పరిశుభ్రత పాటించనట్లయితే బొడ్డుకు చీము పట్టడం, వాపు రావడం జరుగుతుంది. అలాగే పక్కన ఉన్న దూడలు ఆ ప్రాంతాన్ని ఆ బొడ్డు ప్రాంతాన్ని చీకడం వల్ల కూడా బొడ్డు ఇన్ఫెక్షన్ సోకే అవకాశం ఉంది.

మరీ ముఖ్యంగా అపరిశుభ్రమైన పరిసరాల వల్ల  దూడలలో సంభవించే ప్రమాదకరమైన వ్యాధిగా అతి సారాన్ని పరిగణించవచ్చు.  పాలను తక్కువగా  పాలను తాగించడం వల్ల దూడల్లో తెల్లపారుడు అనేది సర్వసాధారణంగా వస్తుంది. దీనిని ఇంగ్లీషులో వైట్ స్కోర్స్  అంటారు.

ఇది పుట్టిన దూడలో ఒకటి నుంచి ఐదు రోజుల లోపు గనుక గమనించినట్లయితే ఆ వచ్చినది  ఈ కోలై అనే బాక్టీరియం వల్ల ఏంటి రో టాక్సిజన్  వల్ల వచ్చింది అంటాము ఇటువంటి విరోచనం అనేది పలుచగా నీరు లాగా ఉంటుంది.

ఐదు నుంచి 15 రోజుల వ్యవధిలో గనుక గమనించినట్లయితే అది వైరస్ ఇన్ఫెక్షన్ వల్ల వస్తుంది. రోటా వైరస్ కానీ కరోనా వైరస్ వల్ల కానీ ఈ విరోచనాలు కలుగుతాయి ఇది తెలుపు నుంచి పసుపువర్ణంలో ఉంటుంది.

15 నుంచి 21 రోజుల మధ్యలో అనగా మూడో వారంలో వచ్చే విరోచనాలు అయితే క్రిప్టోస్ పోరాడియం పార్వం అనే ప్రోటోజోవాన్ వలన వస్తుంది మరియు ఇతర వ్యాధికారక క్రిములు కూడా  ఈ వయసులో విరోచనాన్ని కలిగిస్తాయి. సాధారణంగా 10 రోజులు తరవాత దూడలలో అతిసారం లేదా తెల్లపారుడ వ్యాధి అనేది వస్తుంది.

ఇలా దూడలలో వచ్చు పారుడు వ్యాధికి ముఖ్య కారణం పరిశుభ్రత లోపం మరియు పోషకాహార లోపం. ఇలా అతిసారం చూపించే దూడల్లో మనం విరోచనం అనేది నీరు లాగా కానీ తెల్లగా లేదా పసుపు లేదా ఆకుపచ్చ రంగులో కానీ ఉండడం గమనించవచ్చు. దూడలు బలహీనమవుతాయి మరియు జ్వరం 102 నుంచి 104°F వరకు ఉంటుంది. అలాగే డీహైడ్రేట్ అవుతాయి అనగా శరీరంలోని నీటి శాతము తగ్గుతుంది.

ఇలా పారుడు లక్షణాలు గనుక గమనించినట్లయితే పశువుల పాకలను శుభ్రపరచుకొని ఏదైనా డిజైన్ ఫేక్ టెంట్ మందును అంటే ఫినాయిల్ వంటి వాటిని వినియోగించి గోడలను మరియు కింద బండలను శుభ్రపరచుకోవాలి. దూడలకు కాచి చల్లార్చిన నీటిని మాత్రమే తాగుడానికి ఇవ్వాలి అలాగే ఎలక్ట్రోలైట్స్ వేసిన నీటిని కూడా అందించిన మేలు జరుగుతుంది. అలాగే సపోర్టు ద్వారా జ్వరానికి జ్వరం మందులు మరియు విరోచనం తట్టుకోవడానికి యాంటీబయాటిక్స్ ను మొదలుపెట్టాలి. అదేవిధంగా వయసును బట్టి తగినంత మోతాదులో పాలని ఇవ్వడం కూడా చేసుకోవాలి. ఈ దూడలను మిగతా దూడల నుంచి విడిగా పెట్టి దీని చుట్టూ ఉన్న వంటే విరోచనం అయిన ప్రాంతాన్ని శుభ్రంగా ఎప్పటికప్పుడు కడుక్కోవడం వంటివి చేయాలి.

వీలైనంతవరకు కాచి చల్లార్చిన నీటిని అందించడం పరిసరాలను శుభ్రంగా పెట్టుకోవడం, మట్టి తినకుండా చూసుకోవడం గోడలను నాకకుండా చూడడం మరియు ఇతర దూడలను నాకడంకుండా చూడను వంటి జాగ్రత్తలను తీసుకోవాలి.

దూడల షెడ్డులో మినరల్ నిండినటువంటి రాళ్లను అంటే ఉప్పు రాళ్ళను వేలాడుతీయుడము, అలాగే దూడలు చర్మం పైన పుండ్లు లేకుండా చూసుకోవడం కాకులు పొడవకుండా చూసుకోవడం వంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి. శీతాకాలంలో దూడల్లో చలికి ఎక్కువ నిమోనియా అనగా శ్వాస సంబంధమైన వ్యాధి వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. అలానే  బొడ్డుతాడు కత్తిరించినప్పుడు సరైన జాగ్రత్తలు తీసుకోకపోయినట్లయితే బొడ్డు వాపు వచ్చి చీము చేరి ఆ ఇన్ఫెక్షన్ వల్ల కూడా దూడల మరణాలు సంభవించవచ్చు.  అలానే శీతాకాలంలో దూడలలో కాన్స్టిట్యూషన్ విరోచనం  మందం కూడా గమనించవచ్చును. మరియు దూడలలో సరిగా గ్రూమింగ్ చేయనట్లయితే పేలు పడే అవకాశం కలదు దానివల్ల రక్తహీనత సంభవించు కూడా దూడల్లో మరణాలు కలుగుతాయి.

అలాగే పుట్టిన 15వ రోజున దూడలకు నులిపురుగుల మందును తాగించాలి. ఆ తర్వాత నుంచి ప్రతి 15 రోజులకు ఒకసారి అలా మూడు నెలలు వయసు వరకు దూడలకు డి వార్మింగ్ మందును తాపించాలి. ఆ తదుపరి ప్రతి నెలకి ఒకసారి అలా ఆరు నెలల వయసు వరకు డి వార్మింగ్ మందును స్థా తాగించాలి. నాలుగు నెలలు నిండిన తర్వాత దూడకు ఆ సీజన్ ను బట్టి

హెచ్ ఎస్ (H.S)  & ఎఫ్ఎండి  (FMD) టీ కాను వేసుకోవాలి. పశువైద్యం సూచించినట్లుగా ఆయా ప్రాంతాన్ని బట్టి టీకాలను తగిన సమయంలో వేసుకుంటూ ఉండాలి

దూడకు పుట్టిన అప్పటినుండి మూడు నెలల వయసు వచ్చేవరకు అంటే అది 40 రోజులు వరకు గడ్డి ముట్టుకొనదు. దాని కడుపులో అర్లల పొట్ట తయారవడానికి 40 రోజులు సమయం పడుతుంది కాబట్టి మొదటి 40 రోజులు దూడకు ఒకటి బై పదో వంతు (1/10th ) చొప్పున దాని శరీర బరువులో పాలను తాపించాలి.  40 రోజుల తర్వాత నుండి క్రమంగా దూడకు క్రీపర్ రేషన్  అనగా మొక్కజొన్న మరియు నూనె చెక్కలతో కలిపినటువంటి గణాహారాన్ని అందించడం వలన దూడలు త్వరితగతిన పాల నుంచి దాణావైపు మరలుతాయి.  అలాగే మెత్తని గడ్డి కోసలను అందించడం ద్వారా దూడలకు rumen అనగా అర్లల పొట్ట వృద్ధి చెందునట్లు చూడవచ్చును.

నేటి దూడలే రేపటి పాడి పశువులు కనుక దూడలు పుట్టినప్పుడు నుంచి అవి వాటికి సరైన పోషణ అందించి  తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకుంటూ పరిసరాల పరిశుభ్రతను  పాటిస్తూ సరైన సమయంలో టీకాలను వేయించుకున్నట్లయితే రెండున్నర నుంచి మూడు సంవత్సరాల వయసుకి దూడలు పడ్డలుగా మారి 300-350 కిలోల బరువుతోన ఎదకు రావడానికి అవకాశం ఉంటుంది. అలా మంచి పోషకాహారంతో కండపుష్టి కలిగిన పడ్డలు  త్వరగా కట్టి నాలుగు సంవత్సరాల కల్లా మొదటి ఈత పూర్తి చేసుకోగలుగుతాయి

ఇలాంటి జాగ్రత్తలు చేపట్టినట్లయితే రైతులకు పాడి లాభసాటిగా ఉంటుంది.

డా. కె. నాగరాజ కుమారి, సీనియర్ శాస్త్రవేత్త, డా.కే.ఆనందరావు, ప్రధాన శాస్త్రవేత్త, గేదెల పరిశోధన స్థానం, వెంకటరామన్నగూడెం, పశ్చిమగోదావరి జిల్లా,  ఆంధ్రప్రదేశ్. శ్రీ వెంకటేశ్వర పశు వైద్య విశ్వవిద్యాలయం, ఫోన్ : 98489 16904